Snuif Cultuur

In alle vormen en maten

75 jaar vrijheid en Nederlands-Indië

Als we het hebben over 75 jaar vrijheid is het makkelijk te denken dat op 5 mei de Tweede Wereldoorlog voorbij was. Dit is echter niet zo: pas op 15 augustus 1945 werd de voormalig Nederlandse kolonie Nederlands-Indië bevrijd van de Japanse bezetting. ‘In 75 jaar vrijheid en Nederlands-Indië’ wil ik stil staan bij de oorlog in het huidige Indonesië en een aantal kijk- en leestips geven om deze geschiedenis beter te begrijpen.  

bron afbeelding: Andere Tijden

75 jaar vrijheid en Nederlands-Indië in Andere Tijden

Begin maart 1942 bezet Japan Nederlands-Indië. Net als in Nederland betekent deze nieuwe bezetter een totale omslag van de heersende machtstructuren. De kolonisator, de witte Nederlanders worden gevangen gezet in interneringskampen en de Indonesische bevolking krijgt een hogere positie. Overigens veranderde de steun van de Indonesiërs naarmate de oorlog vorderde en de omstandigheden verslechterden. Japan dwingt miljoenen Indonesische mannen te werken, aan onder andere de Birma Spoorlijn (ook wel dodenspoorlijn genoemd). Ook de Indische mensen van gemengde afkomst hadden een zware tijd gedurende de bezetting. In twee afleveringen van Andere Tijden zie je hoe zij als tieners opgroeiden gedurende de Tweede Wereldoorlog.

75 jaar vrijheid en Nederlands-Indië was ingewikkeld

Afgelopen jaar verscheen de 2DOC documentaire Ze noemen me Baboe. Deze documentaire gaat over de tweestrijd van kindermeisjes in voormalig Nederlands-Indië in de jaren veertig. In de kolonie hadden rijke Nederlandse gezinnen een kindermeisje in dienst, een Baboe.  Zo ook 75 jaar geleden toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. In de docu volg je de Javaanse Baboe Alima. Zij zorgt in huis voor de kinderen en gaat houden van Jantje – op wie ze past. Maar de Tweede Wereldoorlog verandert alles. Ze wordt verliefd op een Javaanse verzetstrijder, maar moet ze dan Jantje loslaten? Tijdens de Tweede Wereldoorlog was goed en fout in Indonesië nog veel vager dan in Nederland. De documentaire is te zien op NPO Start.

Boeken over 75 jaar vrijheid en Nederlands-Indië

De geschiedenis van de voormalige Nederlandse kolonie is al zo’n 75 jaar een vaak terugkerend onderwerp in Nederlandse literatuur. Op mijn middelbare school-leeslijst stonden Oeroeg van Hella Haasse en Bezonken Rood van Jeroen Brouwers. Ze worden beschouwd als ‘klassiekers’ en gaan over de – vaak traumatische – jeugd van de schrijvers. Een nieuwe aanrader om te lezen over dit onderwerp is de afgelopen voorjaar verschenen ‘Indo’ van schrijfster Marion Bloem. Aan de hand van haar eigen familiegeschiedenis onderzoekt ze wat een ‘Indo’ is en hoe deze identiteit door de geschiedenis tot stand komt.

Indië in Beeld

Een ander grootschalig project dat de moeite is om te volgen is de Beeldbank Nederlands-Indië, opgezet door acteur en fotograaf Thom Hoffman. Hij verzamelt al jaren unieke, persoonlijke beelden uit verschillende periode van de Indische geschiedenis. Over het leven in de voormalig Nederlandse kolonie, waaronder foto’s van tijdens de Tweede Wereldoorlog. Begin dit jaar publiceerde hij ze in een boek: Een verborgen geschiedenis. Anders kijken naar Nederlands-Indië. Een selectie van de foto’s is tot eind 2020 te zien in het Wereldmuseum in Rotterdam.

Nog meer Cultuur snuiven rondom 75 jaar vrijheid? We tipten nog meer mooie projecten.

Info

Categorie

75 jaar vrijheid

Waar

Thuis

De Tweede Wereldoorlog was op 5 mei 1945 nog niet voorbij