Snuif Cultuur

In alle vormen en maten

In gesprek met oorlogserfgoed van 75 jaar geleden

In gesprek met oorlogserfgoed van 75 jaar geleden | Brabant Remembers 

2020 staat in het teken van 75 jaar Vrijheid en nu de ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog langzaam verdwijnen is het belangrijker dan ooit om te blijven vertellen over deze geschiedenis en de thema’s die daarbij belangrijk zijn. Ik neem je mee naar de mooiste verhalen en verschillende perspectieven op deze periode. In de provincie Brabant is komende maanden De Kunst van Vrijheid te bezoeken. Tijdelijke kunstwerken van gerenommeerde makers zijn toegevoegd aan historische plekken als Kamp Vught en de Duitse begraafplaats Ysselsteyn. In de roadtrip langs de verschillende projecten vraag ik me af: op welke manier dragen deze kunstinstallaties bij aan beter begrip van de oorlog en de vrijheid van vandaag?

Crossing time in Kamp vught

Nationaal Monument Kamp Vught is in maart letterlijk het toneeldoek voor een indrukwekkende audiovisuele installatie van Beeldjutters en de Theatermachine. Kamp Vught was tijdens de Tweede Wereldoorlog een concentratiekamp waar in totaal 32.000 mensen korte of langere tijd opgesloten zaten. Naast joden, zaten in Vught ook politieke gevangenen, verzetsstrijders, ‘zigeuners’ en criminelen. Op het grasveld bij de barak op het achterterrein zie je in de avonden in maart silhouetten om je heen. Mensen lopen en er volgen er steeds meer. Kinderen voegen zich bij de groep. De silhouetten stoppen en kijken je aan; een meisje danst. Vervolgens verdwijnen er mensen, er blijven er steeds minder over.

Doe je mee of stap je eruit? 

De parallel met de gevangenen van Kamp Vught van 75 jaar geleden, is gelijk gelegd. Doordat de silhouetten lijken op mensen van nu, komt ook de huidige vluchtelingencrisis dichtbij. Maar het zijn de wisselingen in de lichtinstallatie die mijn adem even doen stokken. Door fel zijlicht, heb je als toeschouwer ineens zelf een heel duidelijke schaduw. Mijn gestalte viel op de boom naast mij, waar zojuist nog de stroom met mensen langs liepen. Door deze verandering van perspectief heb je de keuze: blijf je staan, of stap je opzij en daarmee uit de stroom mensen? Kijk je, of draai je weg? Ben je onderdeel van het geheel of slechts een toeschouwer? Een confronterende wending, net als het einde van de performance. Kamp Vught ligt op steenworp afstand van de zwaarst beveiligde gevangenis van Nederland. Met het teruglopen naar het startpunt loop je langs de gevangenismuren, terwijl je niet meer aan de schaduwen kunt ontsnappen: je eigen silhouet wordt geprojecteerd op de penitentiaire instelling.

Hoe herdenk je zonder oorlog? 

De makers van Crossing Time hebben zelf de oorlog niet meegemaakt en vroegen zich bij het maken af hoe je 75 jaar vrijheid herdenkt in de huidige tijd. Juist de parallellen met het nu en de ruimte voor je eigen interpretatie zorgen voor kippenvel. Na afloop van de ‘voorstelling’ kan je de vernieuwde, interactieve tentoonstelling over de oorlog en Kamp Vught ook bekijken.

Panorama Ysselsteyn

In Ysselsteyn bevindt zich de grootste Nederlandse militaire begraafplaats. Het is een Duitse militaire begraafplaats, waar 32.000 mensen liggen. Het grootste gedeelte hiervan zijn Duitse gesneuvelde militairen, maar ook verschillende Nederlandse SS-ers en NSB’ers hebben hier hun laatste rustplaats. Een ambivalente plek dus. Voor deze grasvelden vol duizelingwekkend veel kruizen, componeerden Strijbos & Van Rijswijk klanken die je over het hele veld heen leiden.

Een discussie over goed en fout

Wie zijn de mensen die hier liggen? Is het de vijand, berovers van ‘onze’ vrijheid? Of zijn het jongens die slachtoffer van hun tijd zijn en nu ver van huis begraven liggen? En daarmee de onderliggende vraag: verdienen zij een kunstproject als dit, waarmee ze ‘gezien’ worden. Juist in deze tijd vind ik het mooi dat deze grotere discussie over goed en fout gevoerd kan worden tussen verschillende generaties. Strijbos & Van Rijswijk willen mensen uitdagen dit onderwerp met open geest te benaderen. Je kunt er door, of er langs lopen.

Sopranen op de begraafplaats

Panorama Ysselsteyn is een moment waarop je de geschiedenis kan herdenken, maar ook bevragen. Wat vind jij? Moeten we deze gesneuvelden net als bij de andere erevelden in Nederland herdenken? Dagelijks om 11.00, 14.00 en 16.00 uur hoor je een uur lang de klanken. De laatste twee weekenden in maart is Panorama Ysselsteyn extra bijzonder. Dan leiden drie sopranen je over de begraafplaats met hun stem terwijl de zon ondergaat. Het voelde zelf als een processie langs de graven, langs een historische plek die niet in de geschiedenisboeken terecht is gekomen.

Fietsen tussen Museum Overloon en Ysselsteyn

De Duitse begraafplaats heeft een direct verband met Oorlogsmuseum Overloon, 15 minuten verderop. Dit museum vertelt het verhaal van de oorlog in het algemeen en de Slag bij Overloon in het bijzonder. Sinds kort worden de twee plekken met elkaar verbonden door een fietsroute van 59 kilometer, genaamd ‘Aan de andere kant’. Al fietsend word je geconfronteerd met de spanningsvelden tussen ‘goed’ en ‘fout’. Bij de verschillende haltes kan je vanaf een ander perspectief kijken naar de bevrijdingsverhalen in dit gebied. Je hoort zowel het verhaal van militairen als burgers in de oorlog. Oorlogsmuseum Overloon en Panorama Ysselsteyn zetten je aan het denken!

Van 8 maart t/m 7 juni dagelijks om 11.00, 14.00 en 16.00 uur
26, 27 en 28 maart, 30 april en 1 en 2 mei zijn er speciale avondvoorstellingen met sopranen.

waiting for it to end…

In het prachtig ontworpen Biesbosch MuseumEiland turen sinds deze week twee mensen over het water. Ze wachten op het einde van de oorlog, of eigenlijk van alle oorlogen. waiting for it to end… is gemaakt door de Palestijns-Libanese kunstenaar alaa minawi. Juist de keuze voor deze kunstenaar maakt het kunstwerk erg actueel. Maar eerst terug naar de geschiedenis van 75 jaar geleden.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de Biesbosch door al het water en de getijden een moeilijk begaanbaar gebied. Doordat de Duitsers het gebied niet goed in durfden, was het bij uitstek een plek voor onderduikers en ‘crossings’ in het laatste jaar van de oorlog tussen het bevrijde zuiden en bezette noorden. Crossings zijn nachtelijke oversteken van het verzet om informatie door te geven. Deze geschiedenis wordt verteld in de tentoonstelling in het Biesbosch MuseumEiland. Het verhaal van de burgers in de oorlog greep de alaa minawi aan.

De burgers in de oorlog 

De zorgen van de gewone burgers, bang voor de oorlog en hopend dat het snel voor bij zou zijn. Dit gegeven van wachtende burgers heeft alaa minawi in de zittende figuren gebruikt. De mensen van alaa minawi blijven alleen wachten tot de natuur het stel overwoekerd. De hedendaagse kunst buiten over alle oorlogen van nu, kan in gesprek gaan met de historische tentoonstelling binnen over de bevrijding van de Biesbosch binnen.

Op 18 april, 24 mei, 20 juni, 18 juli, 22 augustus vinden er tegen de achtergrond van dit kunstwerk in de middag diverse theater- en muziekvoorstellingen plaats door Kunstmin.

AIRBORNE

Op de plek van Museum Bevrijdende Vleugels in Best kwamen 75 jaar geleden honderden parachutisten naar beneden. Dit moet een hoopvol en heel indrukwekkend beeld zijn geweest: de bevrijding is nabij! Met dit beeld in het hoofd maakte Blauwe Uur een installatie boven je hoofd met duizenden witte vlaggen. De vlaggen staan symbool voor de parachutistsen en voor de wapperende vrijheid. Als de zon onder is, zie je door projectie de geallieerden naar beneden komen. Ik droomde weg bij het idee dat er 75 jaar geleden zoveel mensen naar beneden kwamen om dit gebied te bevrijden.

Het kunstwerk is van 7 maart tot november te bezoeken, de projecties vinden t/m 18 mei van woensdag- t/m zondagavond tot 22:00 uur plaats. 

De Kunst van Vrijheid is een hele mooie combinatie van gerenommeerde kunst, historische plekken en daadwerkelijk begrijpelijk en mooie verhalen over 75 jaar vrijheid. In totaal omvat De Kunst van Vrijheid zeven locaties, met 4 nieuwe kunstinstallaties. Meer weten over de plekken en tickets? Kijk op www.brabantremembers.com

In deze reeks verschenen verder:  

Info

Wanneer

vanaf maart 2020

maker

Brabant Remembers

Categorie

75 jaar vrijheid

Crossing Time in Nationaal Monument Kamp Vught 

 

Sopranen zingen tijdens Panorama Ysselsteyn 

 

De fietsroute Aan de andere Kant 

 

waiting for it to end… bij MuseumEiland Biesbosch